مدل لباس,مدل لباس 2015,مدل لباس مجلسی,مدل لباس عروس,مدل لباس شب,مدل لباس کوتاه,مدل لباس مجلسی

مرکز دانلود جدیدترین ژورنال های روز دنیا

http://journal.zarhonar.ir
/wp-content/uploads/2014/11/Zarhonar-journal-main.jpg

.

آشنایی با جاذبه های تاریخی و گردشگری استان زنجان

آشنایی با جاذبه های تاریخی و گردشگری استان زنجان

.

 استان زنجان یکی از استان‌های ایران است که در شمال غربی ایران قرار گرفته و از مناطق ترک‌‌نشین محسوب می‌شود. این استان دارای ۸ شهرستان و ۱۲۱۰ روستا است که از این تعداد، ۹۷۸ دارای سکنه و بقیه خالی از سکنه هستند.

.

جاذبه های گردشگری استان زنجان

جاذبه های گردشگری استان زنجان

.

.

معرفی جاذبه های تاریخی- فرهنگی

كاروانسراي نيك پي
اين كاروانسرا در روستاي «نيك پي» در بخش «زنجان‌رود» از توابع شهرستان زنجان قرار دارد. بخش عمده اين كاروانسرا تخريب و تنها قسمتي از آن باقي مانده و نمايانگر عظمت آن در دوران برپايي است. كاروانسراي نيك پي با توجه به سبك معماري و تزيينات به كار رفته در آن، يك بناي عام‌المنفعه به جاي مانده از دوران صفوي است و در زمان شاه عباس دوم در مسير يكي از راه‌هاي عمده بازرگاني فلات ايران ساخته شد. وجود كاروانسراي سنگي در فاصله سي كيلومتري آن، گوياي رونق تجاري اين منطقه در آن عصر است.اين كاروانسرا از جمله كاروانسراهاي چهار ايواني دوران صفويه است و داراي نقشه چهار گوش، صحن و ميان‌سراي هشت ضلعي غير منظم بود و دور تا دور آن را حجره‌هاي چهارگانه فرا مي‌گرفت. طاق و قوس‌ها در اين اثر تاريخي به صورت ضربي اعمال شده و عنصر قرينه‌سازي در آن به زيباترين شكل ـ مطابق الگوي رايج در معماري سنتي فلات ايران ـ اجرا شده است. از تزيينات بنا مي‌توان به وجود طاقچه‌هايي با قوس هلالي، طاق‌نماهايي با قوس جناغي و قاب‌بندي‌هايي با آجرچيني ساده و به صورت يك‌نواخت در سطوح داخلي بنا اشاره كرد. در حال حاضر اين بنا در تملك اداره اوقاف استان زنجان است.

.

کاروان سرای نیک پی زنجان

کاروان سرای نیک پی زنجان

.

كاروانسراي سرچم
اين كاروانسرا در كنار رودخانه زنجان‌رود، يكي از شاخه‌هاي رودخانه قزل اوزن قرار دارد و از ديرباز از جمله منزلگاه‌هاي اصلي جاده سلطانيه ـ تبريز بوده است. به گفته حمدالله مستوفي قزويني از اين كاروانسرا راهي از سمت «يسار» به سوي «مراغه» مي‌رفت و راهي از سمت «يمين» به «ميانه» مي‌پيوست. دو كاروانسرايي كه در اين جاده وجود دارد، يكي توسط «خواجه غياث‌الدين محمد» ـ وزير «ابو سعيد بهادرخان» هفتمين و آخرين حكمران ايلخاني ـ و ديگري توسط برادرش «خواجه جلاالدين» ساخته شده است. آثار و بقاياي برجاي مانده مؤيد اين امر است كه اين بنا به سلسله بناهايي مرتبط بود. احتمالاً اين اثر در پايان به اين مجموعه ساختماني افزوده شده باشد. هم‌چنين اين آثار نشان مي‌دهد كاروانسراي چهار ايواني سرچم در آغاز داراي برج‌هاي مدوري در چهار جهت خود بود و حجره‌هايي در گرداگرد ميان‌سراي مربع شكل آن گسترده بود. بر روي پيش طاق اين كاروانسرا، كتيبه‌اي به خط ثلث ديده مي‌شود. در اين كتيبه كه يكي از زيباترين نمونه‌هاي بر جاي مانده در هنر معماري ايران است، نام بانيان اين كاروانسرا يعني فرمانروا و وزير او و هم‌چنين تاريخ اتمام سازه‌هايي معماري آن آمده است. بر اساس متن اين كتيبه، اين كاروانسرا در زمان «ابو سعيد ايلخان» و وزير او «غياث‌الحق والدين محمد» به تاريخ 733 هـ .ق ساخته شده است.

.

کاروانسرای سرچم

کاروانسرای سرچم

.

كاروانسراي قديمي قره بلاغ: اين كاروانسرا كاملاً ويران شده و هم اكنون به صورت يك تپه تاريخي در آمده است.

کاروانسرای سنگی: کاروانسرای سنگی که از نوع کاروانسراهای برون شهری بوده، در قرن یازدهم هجری قمری، به دستور شاه عباس صفوی خارج از بافت قدیم شهر زنجان ساخته شده است. این بنا به دلیل تغییر کاربری هم اکنون به عنوان سفره خانه سنتی مورد استفاده قرار می گیرد . پلان این كاروانسرا به سبک چهار ايوانی است، حجره های آن در يک طبقه قرار گرفته‌اند و سقف‌ ها از نوع قوسی هستند. استفاده از سنگ به عنوان مصالح اصلی در ساخت كاروانسرا باعث شده است كه اين بنا با عنوان کاروانسرای سنگی و در زبان محاوره ای داش کاروانسرا معروف شود. اين بنا از لحاظ اين كه تنها بنای باقی مانده از کاروانسراهای زنجان است داراي اهميت فراوانی است.

.

کاروانسرای سنگی

کاروانسرای سنگی

.

سرای دخان: سرای دخان در محله مسگرهای بالا، به موازات بازار زنجان قرار گرفته و از نوع کاروانسراهای درون شهری است. اين كاروانسرا که در اواخر دوره قاجاریه ساخته شده است، در دوره پهلوی با گرفتن امتیاز از دولت وقت به مرکز تولید و توزیع توتون و تنباکو در ناحیه باختر ایران تبدیل شد.

پل ها

پل حاج سيد محمد:
اين پل در جنوب شرقي زنجان بر روي رودخانة زنجان رود و در مسير زنجان به همدان قرار گرفته و در حدود سال 1300ه.ق توسط حاج سيد محمد موسوي از روحانيون عصر مشروطيت و با هزينه حاج يوسف ارباب كه از تجار و متمولين زنجان در دورة ناصرالدين شاه بوده ساخته شده است.
درازاي پل حدود 104 متر و عرض آن 5/6 متر است. پل داراي سه چشمه يا دهانة بزرگ و دو دهانة كوچك بر روي پايه هاي سنگي با طاق‌هاي جناغي است. پايه‌هاي پل تا ارتفاع دو متر با سنگ‌هاي سفيد به ابعاد 55*10 سانتي‌متر و ملات ساروج ساخته شده و در داخل و هسته پايه‌ها از سنگ‌هاي درشت رودخانه استفاده شده است. پايه‌هاي پل در جهت بالا دست چند ضلعي و در پايين دست نيم دايره است. دهانة مياني پل كه بزرگ‌تر از ديگر دهانه‌ها است، 20/9 متر عرض و از سطح آب حدود 50/8 متر ارتفاع دارد. دهانه‌هاي جانبي پل نيز 80/4 متر ارتفاع از سطح آب و 90/4 متر پهنا دارند. در ميانة دهانه‌هاي اصلي پل و بر روي پايه‌ها، دو دهانة كوچك‌تر با طاق جناغي و عرض 30/2 متر ساخته شده است. به جهت ارتفاع زياد دهانة مياني، اين دهانه از وسط به طرفين شيب ملايمي دارد و با سنگ‌هاي رودخانه‌اي مفروش شده است. تمام طاق‌ها و بدنة اصلي پل با آجرهايي به ابعاد 5*25*25 سانتي‌متر ساخته شده است. دهانه‌هاي عريض طاق‌ها با قوس ضربي همراه با چشمه طاق‌هايي به همين شيوه، جلوه خاصي به پل بخشيده است. بستر رودخانه در محل برپايي پل، سنگ فرش بوده است و بعداً توسط سازمان ميراث فرهنگي با سنگ‌هاي رودخانه‌اي بازسازي شده است. سطح گذرگاه پل، جان پناه‌هايي در طرفين دارد. از ديگر پل‌هاي استان مي‌توان به پل‌‌هاي «قجور» بر روي رودخانه قزل اوزن، پل «ابهر» بر روي رودخانه ابهررود، پل «پير قشلاق» بر روي رودخانه قزل اوزن و پل «قروه» بر روي رودخانه ابهررود اشاره كرد. گفتني است كه قسمت‌هاي عمدة اين پل‌ها تخريب شده و تنها پايه يا پايه‌هايي از آن‌ها باقي مانده است. گفته مي‌شود اين پل توسط «سيد محمد موسوي» از روحانيون عصر مشروطيت و با هزينه «حاج يوسف ارباب» ـ از تجار به نام زنجان ـ ساخته شد. اين پل متعلق به اواخر دوره قاجار و از يادمان‌هاي معماري آن دوران است.

.

پل سید محمد

پل سید محمد

.

پل سردار: پل سردار در جنوب باختری حومه شهر زنجان، در میان باغ ها و روی رودخانه زنجان رود بسته شده است و جاده زنجان بیجار از حاشیه آن می گذرد. این پل از بناهای ساخته شده در دوره قاجاریه است و در گذشته به دلیل هم‌جواری با دروازه شهر به پل قلتوق نیز معروف بوده است. پل سردار در اواخر دوره قاجاریه (سال 1333 هجری قمری) توسط سردار اسعدالدوله ذوالفقاری (سرکرده برخی از افواج ناحیه خمسه) ساخته شد. سبک معماری اين پل از شیوه معماری پل ها در دوره قاجارپیروی می کند. به تازگی استانداری زنجان نسبت به ساخت تأسیسات مجتمع فرهنگی- تفریحی حاشیه زنجان رود در این منطقه اقدام كرده است.

پل مير بهاءالدين: پل مير بهاءالدين بزرگ ترین و قدیمی ترین پل موجود در حومه جنوبی شهر زنجان است که در دوره قاجاريه، بر روی رودخانه زنجان رود ساخته شده است. این پل که در فضای طبیعی بسیار زیبایی قرار گرفته است، در میان کشتزارهای اطراف جلوه زیبایی دارد و مورد استفاده اهالی قرار می گیرد. معماری این پل به پیروی از تکنیک های دوره قاجار مطابق با الگوی پل سازی آن دوره با ترکیب طاق ها و پایه ساخته شده است. این پل كه به پل کهنه و پل اژدهاتو نیز معروف بوده است در زمان ناصرالدین شاه قاجار (سال 1312 هجری قمری) توسط میربهاءالدین زنجانی ساخته شده است.

.

پل میربهاءالدین

پل میربهاءالدین

.

قلعه ها

قلعه مهر (ارزه خوران)
اين قلعه صخره‌اي درحدود پانصد متري شمال شرق روستاي «ارزه خوران»، در كرانه جنوبي رودخانه قلعه چاي ماهنشان قرار دارد. با توجه به آثار بر جاي مانده، دو نوع معماري صخره‌اي و ساخت و ساز سنگي و آجري در اين قلعه قابل مشاهده است. اين قلعه به دليل نوع كاربري آن كه يكي از استحكامات دفاعي و نظامي بود، داراي فضاها و ساختار ويژه است. به استناد مطالعات و بررسي‌هاي باستان‌شناسي (به خصوص سفال‌هاي پراكنده در منطقه)، مي‌توان قدمت اين قلعه را دوران مياني اسلامي حد فاصل قرون هفتم و هشتم هـ‌.ق تخمين زد.

ميل خويين
روستاي تاريخي «خويين» در كيلومتر شصت جادة زنجان ـ بيجار قرار دارد. در ضلع جنوبي ارتفاعات مشرف به روستا و در ميان قبرستان قديمي و متروكه بناي تاريخي ميل خويين ـ به عنوان يك ميل راهنما ـ ديده مي‌شود. گنبد اين بنا دو پوششه آجري و از نوع زنگوله‌اي است. بدنه اصلي بنا با لاشه سنگ و گچ آهك بر پا شده است. در حال حاضر يك ورودي در ضلع شمالي قرار دارد و براي ورود به آن بايد سه پله را طي نمود. هم‌چنين در اضلاع شمالي و جنوبي آن دو پنجره جهت ديدباني ديده مي‌شود. با توجه به شيوه ساخت بنا و نيز گنبد ميل خويين كه از نوع زنگوله‌اي و قابل مقايسه با مقبرة قيدار نبي است، مي‌توان زمان ساخت آن را بين قرون پنجم تا هفتم هـ .ق دانست.

قلعه مهر (ارزه خوران)
اين قلعه صخره‌اي درحدود پانصد متري شمال شرق روستاي «ارزه خوران»، در كرانه جنوبي رودخانه قلعه چاي ماهنشان قرار دارد. با توجه به آثار بر جاي مانده، دو نوع معماري صخره‌اي و ساخت و ساز سنگي و آجري در اين قلعه قابل مشاهده است. اين قلعه به دليل نوع كاربري آن كه يكي از استحكامات دفاعي و نظامي بود، داراي فضاها و ساختار ويژه است. به استناد مطالعات و بررسي‌هاي باستان‌شناسي (به خصوص سفال‌هاي پراكنده در منطقه)، مي‌توان قدمت اين قلعه را دوران مياني اسلامي حد فاصل قرون هفتم و هشتم هـ‌.ق تخمين زد.

قلعه يا حصار شهر زنجان: حصار شهر زنجان كه به «قلعه زنجان» نيز شهرت دارد، از آثار دوران سلجوقي است كه در فتنه مغول قسمت اعظم آن تخريب شده است ؛ اين حصار در دورۀ صفويه، به علت انطباق موقعيت آن بر روي نقشه طرح كلي شهر و هماهنگي آن با موانع طبيعي دفاعي كه داراي اهميت سوق الجيشي است، مجدداً منطبق بر مسير ديوار قبلي بازسازي شده است. قلعه زنجان از طريق شش دروازه ورودي با روستاهاي حوزه نفوذ زنجان و شهرهاي هم جوار آن مرتبط بوده است. در داخل اين حصار عناصر تاريخي شهر احداث شده اند.

ارگ سلطنتي سلطانيه: محدوده ارگ سلطنتي كه «كهن دژ» نيز ناميده مي شود، در وسط شهر سلطانيه با ابعاد 450×450 متر و در زميني به مساحت تقريبي 20 هكتار واقع شده است . اين محدوده از دو بخش خندق و حصار تشكيل يافته است، حد فاصل خندق و حصار (حداقل در جبهۀ جنوبي) پهنه اي به عرض 17 متر و طول 30 تا 40 متر مي باشد و ارگ سلطنتي در ميان حصار، قرار گرفته است. قلعه سلطانيه ، ‌آثار ارزشمندي از معماري و شهرسازي دوران مغول را در خود جاي داده است. جالب ترين عنصر شهري ارگ سلطانيه، مجموعه اي معروف به «ابواب البر» است. اين مجموعه شامل مدرسه، دارالشفاء،‌ دارالضيافه، دارالسياده، خانقاه،‌ دارالكتب، بيت القانون، ديوانخانه اي به نام كرباس، مسجد جامع و بالاخره آرامگاه سلطنتي با موقوفات بسيار و مديريت ويژه بوده است و خواجه رشيدالدين فضل الله نيز نايب التوليه آن بوده است. از آثار اين شهر عظيم تنها سه بناي مجموعه ‌تاريخي چلبي اوغلي، بقعه ملاحسن كاشاني و گنبد سلطانيه باقي مانده است.

قلعه شميران: قلعه شميران در ناحيه طارم علياي زنجان كه به دورۀ پيش از اسلام مربوط است.

قلعه سانسيز: قدمت قلعه سانسيز که به گور قلعه نیز شهرت دارد، به دوره ساسانیان و دوره اسلامی می رسد. این قلعه تاریخی كه بر روی تپه ای طبیعی واقع شده یکی از مناطق دیدنی شهرستان طارم است. شیب و دامنه تند اين تپه دسترسی به قلعه را با دشواری همراه كرده است. قلعه سانسيز علاوه بر قدمت تاریخی از نظر طبیعی نیز در محیطی زیبا، در ساحل رودخانه زیبای قزل اوزن و در کنار روستای سانسیز قرار گرفته است.

ستي قلعه: قدمت ستی قلعه كه در ناحیه ماه‌نشان در محدوده استان زنجان قرار گرفته است به دوره ساسانیان می رسد. این قلعه بهترین گواه برای سابقه سکونت در این ناحیه در دوره های پیش از اسلام محسوب می شود .

قلعه قمچي: قلعه قمچي در دهكده اركبين (110 كيلومتري زنجان) كه به 800 تا 900 سال پيش از ميلاد تعلق دارد .

قلعه قلابر: قلعه قلابر در روستایی به همین نام در 52 کیلومتری جنوب شهر زنجان واقع شده است. در کاوش‌های باستان‌شناسی انجام شده در دامنه های باختری ارتفاعات روستای قلابر، مجموعه ارزشمندی به دست آمده که شامل یک مسجد و یک خانقاه یا قلعه است. قلعه قلابر احتمالاً به دوره های باستانی تعلق دارد ولی اظهارنظر قطعی در مورد آن نیازمند اکتشافات و تحقیقات باستان شناسی است.

میل خویین: بنای‌تاریخی ‌میل خویین از مهم ترین بناهای دیدنی شهرستان ایجرود است كه بر فراز ارتفاعات جنوبی و مشرف به روستای قدیمی و سرسبز خویین در کیلومتر 60 جاده زنجان – بیجار واقع شده و با مقبره قیدار نبی‌در خدابنده قابل مقایسه است. تا کنون مدارک مکتوبی، دال بر تاریخ ساخت و نام بانی این برج تاریخی، به دست نیامده اما با توجه به سبک گنبد زنگوله ای آن می توان زمان ساخت میل خویین را حد فاصل سده های پنجم تا هفتم هجری قمری دانست.

 قلعه بهستان
در يك كيلومتري جنوب شرق روستاي «بهستان» در بخش ماه‌نشان، بقاياي دو تودة معماري صخره‌اي بزرگ به فاصله صد متر از يكديگر ديده مي‌شود. توده بخش غربي با فضاهاي كنده به قلعه بهستان معروف است. در مجاور قلعه بهستان، روستايي كهن و متروك به همين نام قرار دارد و اكنون به «قيزلار قلعه» معروف است. در بخش شمال و شمال شرقي مشرف به رودخانه قزل اوزن، پلكان‌هايي سنگي به صورت راهروها و دالان‌هاي باريكي در بدنه صخره‌اي تراشيده شده است كه در مواقع خطر مورد استفاده قرار مي‌گرفت. قلعه بهستان يكي از زيباترين و جالب‌ترين آثار معماري صخره‌اي را به وجود آورده و فضاهاي ايجاد شده در اين پديده ماسه سنگي شامل اتاق‌ها، پلكان‌ها، راهرو‌ها و طاق‌نماها است. هم‌چنين براساس سفال‌هاي به دست آمده از سده‌هاي پنجم و ششم هـ .ق در اطراف قلعه، مي‌توان به طور تقريبي زمان ساخت و ساز قلعه را به سده‌هاي مياني دوره اسلامي دانست.

.

قلعه بهستان

قلعه بهستان

.

مساجد

مسجد خانم: مسجد خانم که به دوره قاجاریه تعلق دارد در محله قدیمی فخیم الدوله زنجان قرار گرفته است. اين مسجد كه فاقد گنبد و دارای دو مناره بسیار زیبا است در سال 1323 هجری قمری و به خواست یکی از زنان مقتدر ایران بنام جمیله خانم دختر حسین قلی خان نطام العداله (ذوالفقاری) ساخته شد . بنای مسجد مشتمل بر سردر ورودی با دو مناره کوتاه، صحن، شبستان تابستانی و زمستانی، حجره های متعدد و تزیينات کاشی‌کاری و گچبری است.

مسجد جامع ابهر: در سال 90 هجری به دستور محمد بن ابوبکر ساخته شده و در قسمت غربی و شرقی خود دو در دارد.

مسجد جامع زنجان: مسجد و مدرسه جامع زنجان معروف به مسجد سيد در قرن سیزدهم هجری قمری (سال 1242) در دوره قاجاریه توسط یکی از پسران فتحعلی شاه قاجار به نام عبدالله میرزا دارا ساخته شد . اين مسجد كه در قلب بافت قديمی شهر و در مکان مناسبی از نظر دسترسی قرار گرفته است ، از سمت باختر با بازار قيصريه ، از سمت خاور با كوچه مسجد سيد و از سوی شمال با خيابان امام خمینی و سبزه ميدان در ارتباط است . این مسجد در دوره زندگانی بانی آن به نام های مسجد دارا، مسجد سید ، مسجد سلطانی و مسجد جمعه نیز خوانده می شده است . اين مجموعه تاريخی كه در شمار بزرگ ترین و زیباترین مساجد و مدارس دینی زنجان است، يكی از بناهای ارزشمند ساخته شده بر اساس طرح مساجد چهار ايوانی می باشد. ايوان های چهارگانه ای كه در چهار ضلع مسجد به شکل قرینه قرار گرفته اند، بيشتر از هر چیزی در صحن مسجد، خود نمايی می كند . صحن اين مسجد مانند ساير مساجد چهار ايوانی ، به شكل مربع مستطيل است و 48 متر طول و 36 متر عرض دارد .

مسجد میرزایی: مسجد میرزایی معروف به مسجد چهار محرابه از قدیمی ترین بناهای مذهبی شهرستان زنجان است که در داخل شهر و در بازار پایین شهر زنجان (محله چاقوسازها) قرار گرفته است. بنای اصلی این مسجد که از نوع چهل ستونی است ، به دوران پس از حمله تیمور گورکانی و قرن نهم هجری قمری تعلق دارد. این مسجد بعدها در اواسط دوره قاجار به فرمان میرزا ابوالقاسم مجتهد معروف به میرزا تجدید بنا شد و به نام مسجد میرزایی معروف گردید.

مسجد قلابر زنجان:
مسجد تاریخی قلابر در روستایی به همین نام در 52 کیلومتری جنوب شهر زنجان واقع شده است . در  کاوش های باستان شناسی ، در دامنه های باختری ارتفاعات روستای قلابر ، مجموعه ارزشمندی به دست آمده که شامل یک مسجد و یک خانقاه یا قلعه است . طرح مسجد ، مربع تقریباً کوچکی است که گرداگرد آن تا ارتفاع 5/1 متری از سنگ تراورتن ساخته شده و در منتهاالیه آن کتیبه ای نصب شده است . محراب مسجد قلابر یکپارچه و سفید رنگ است و به اسماء متبرکه جلاله و نام ائمه اطهارمزین شده است .

مسجد عباسقلی خان: مسجد عباسقلی‌خان مسجدی با سبک چهل ستونی است که در محله قدیمی عباسقلی خان و در میان بافت تاریخی شهر زنجان قرار گرفته است. این مسجد، دو صحن و دو شبستان زيبا دارد و جالب توجه ترین تزیینات آن، کاشی کاری های زیبای محراب با طرح هندسی است . احتمال داده می شود تاريخی که بر روی بدنه ضلع شمالی شبستان مرکزی نقش شده است(1307 هجری شمسی)، تاریخ ساخت مسجد باشد.

مسجد چهل ستون: مسجد و مدرسه چهل ستون از مساجد معروف شهر زنجان است که در قرن سیزدهم هجری قمری (سال 1284) ساخته شده است. اين بنا در راسته بازار کفاش ها واقع شده و در گرداگرد صحن آن، حجره هایی جهت طلاب دینی وجود دارد .
.

مسجد چهل ستون

مسجد چهل ستون

.

مسجد آقا شیخ فتح اله زنجان: مسجد آقا شیخ فتح الله که در سال 1298 هجری قمری ساخته شده ، در کوچه صندوق سازهای شهر زنجان واقع شده و از نوع مساجد شبستانی است .

مسجد و مدرسه ملا: مسجد و مدرسه ملا یا وليعصر كه در حدود سال 1256 هجری قمری ساخته شده در راسته بازار حلاج ها، نبش میدان انقلاب واقع گرديده است. بنای اين مسجد كه جلوه خاصی به این محله داده دارای يك گنبد زیبای فیروزه ای، صحنی در ميان شبستان و حجره هاییی دو طبقه در اطراف آن است.

مسجد شیخ فیاض: مسجد شیخ فیاض، در انتهای بازار پايين و در راسته چاقوسازها واقع شده است  این مسجد یکی از مساجد قدیمی شهر زنجان است که فاقد صحن بوده و مشتمل بر دو شبستان مرتبط به هم است.

خانه خديوي
اين خانه در در محله دالان آلتي بافت قديمي شهر زنجان، در ضلع جنوبي خيابان فعلي هفت تير قرار دارد. با توجه به سبك و نوع معماري آن، اين بنا به اوايل دوره پهلوي تعلق دارد. خانه خديوي از جمله بناهايي است كه متأثر از الگوهاي رايج غرب و ملهم از شيوه‌هاي محلي اين منطقه در دهه‌هاي پاياني قرن چهاردهم هـ .ق شكل گرفته است. اين بنا به صورت دو اشكوبه ساخته شده است. از جمله تزيينات اين بنا به آجركاري‌ها، گچبري‌هاي زيباي ستون‌ها، لمبه‌كاري با نقوش متنوع، ايواني با شش ستون چوبي و پوشش گچي و نرده‌هاي تزييني آن اشاره كرد. اين بنا در حال حاضر مسكوني و تحت مالكيت وراث خديوي است.

خانه شيخ الاسلامي  
اين بنا در مجموعه حريم بازار زنجان، در خيابان ضيايي و در ضلع غربي كوچه شيخ الاسلام قرار دارد. اين بنا در سال 1136 ش به دستور مرحوم «شيخ الاسلام» يكي از علماي بزرگ زنجان، جهت سكونت ساخته شد. خانة شيخ الاسلام به سبك خانه‌هاي قديمي زنجان و با مصالح سنگ، آجر و ملاط در يك طبقه ساخته شده است. ورودي آن در ضلع غربي و اتاق‌ها در دور تا دور حياطي مشجر قرار دارند. تالار اصلي در ضلع شمالي بنا با تزيينات گچبري و سقف لمبه‌كوبي شده خودنمايي مي‌كند. در ضلع جنوبي حياط، تالار آينه قرار دارد كه متأسفانه در حال حاضر به عنوان انباري از آن استفاده مي‌شود. اين تالار نيز داراي گچبري بسيار زيبا با نقوش گياهي و حيواني و مقرنس است. ين بنا در حال حاضر مسكوني است.
.

عمارت ها و خانه ها

عمارت ذوالفقاري (كلاه فرنگي)
عمارت ذوالفقاري در بخشي از بافت تاريخي شهر زنجان، در محله قديمي «دالان آلتي» قرار دارد. معماري بنا ملهم از معماري غرب و آميزه‌اي از سنت‌هاي هنري و تزييني ايران در دهه‌هاي پاياني سدة چهاردهم هـ .ق است. اين عمارت توسط حسين قلي‌خان نظام العداله از سرداران جنگ هرات و از متمكنين و متنفذين ولايت خمسه ساخته شد. عمارت ذوالفقاري يا كلاه فرنگي به لحاظ معماري برونگرا و تزيينات آن در نماي داخلي شامل قاب‌بندي‌هاي گچبري شده، طرح‌هاي لمبه‌كاري چوبي زيبا و متنوع سقف با نقش‌هاي هندسي يا تلفيقي از نقوش هندسي و گياهي است. سطوح خارجي بنا به صورت يك‌پارچه مزين به انواع آجرچيني (آجرتراش ساده، نقش داور و آجر مهري) دوره قاجار است. عمارت ذوالفقاري قابل مقايسه با عمارت قوام‌السلطنه (موزه آبگينه و سفالينه‌هاي ايران) است.
.

عمارت ذوالفقاری

عمارت ذوالفقاری

.

خانه توفيقي
خانه توفيقي در شهر زنجان و در محله‌اي كه در گذشته به «خرابه رجي» معروف بود، قرار دارد. اين بناي مسكوني متعلق به علي‌ اكبرخان توفيقي، نخستين شهر‌دار شهر زنجان در اوايل دوره پهلوي اول بود و از نظر شكل‌ معماري و شيوه تزييني مطابق با شيوه رايج اواخر قاجار و اوايل دوره پهلوي ساخته شده است. خانه توفيقي اكنون به عنوان موزه شهدا زنجان مورد استفاده قرار دارد.

كوشك معين
در ميان مزرعه‌ها و باغ‌‌هاي جنوب غرب شهر زنجان، كوشك زيباي معين قرار دارد. اين بنا در اواخر دورة قاجار و اوايل دورة پهلوي توسط «معين‌النجار» ساخته شد. سبك نوين تزيين شيرواني، دودكش‌ها و ناوداني با ورقه‌هاي رنگي آهني به صورت گل‌ها و پرندگان برجسته، لمبه‌كوبي سقف، ستون‌هاي آزاد با تزيينات معقلي و در نهايت حوض سنگي زيباي مستطيل شكل با آب‌نماهاي كروي كه در اطراف آن سكوهاي حجاري شده‌اي قرار دارد، از ويژگي‌هاي معماري و تزيينات اين بنا است.

كشتارگاه زنجان
اين بنا در محله قديمي «توپ آغاجي»، در ضلع جنوب غربي شهر زنجان قرار دارد. اين بنا در اوايل حكومت پهلوي اول توسط اولين شهردار زنجان مرحوم علي اكبر خان توفيقي ساخته شد. اين بنا به عنوان كشتارگاه به صورت تالارهايي ساخته شد و در سال‌هاي بعد با عنوان فرهنگسرا جهت انجام امور فرهنگي مورد استفاده قرار گرفت و تغييراتي در آن بوجود آمد. از جمله عوامل تزييني بنا مي‌توان به استفاده از مصالح آجر و به كارگيري طاق و تويزه در آجرچيني طاق‌ها اشاره كرد. كشتارگاه يا فرهنگسراي زنجان در حال حاضر به عنوان ساختمان اداري مديريت ميراث فرهنگي استان زنجان مورد استفاده قرار دارد.

بنای گنبد سلطانیه

این بنا که در 43 کیلومتری جاده زنجان به طرف شهر خدابنده در شهر سلطانیه واقع گردیده با ارتفاع 5/48متر، سومین بنای گنید دار تاریخی در جهان است که در مدت نه سال از سال 704 هجری الی 713 هجری در دوره ایلخانان مغول بدستور سلطان محمد خدابنده (الجایتو) به عنوان آرمگاه وی ساخته شده است. این بنا عضیم ترین بنای گنبد دار در ایران و سومین بنای گنبدی پس از کلیسای سانتاماریا در ایتالیا و مسجد ایاصوفیا در ترکیه می باشد. این بنا بعنوان پنجمین بنای تاریخی مهم در کشور به شمار می رود.

.

گنبد سلطانیه

گنبد سلطانیه

.

امامزاده ها

كهن‌ترين بناي آرامگاهي ابهر ( پير احمد زهرنوش):
اين بنا در منتهي اليه جنوبي ابهر قرار گرفته و شامل بقعه و چند واحد الحاقي در شمال غربي آن است. بناي اصلي آرامگاه، از دو طبقه تشكيل يافته كه طبقه زيرين، محل آرامگاه و تالار بالايي، محل خانقاه و جايگاه ذكر و بحث دراويش بوده است. ديوار خارجي بنا كه از آجر و با نقش ساده ساخته شده است، داراي پيش و پس سازي هايي است كه جلوه خاصي به مجموعه بخشيده است پلان اين اثر تاريخي هشت ضلعي مي‌باشد كه گنبد يك پوش آن با هنرمندي تمام اجرا گرديده است. تبديل فضاي هشت ضلعي به سطح و محيط مدور براي اعمال گنبدزني به مدد فيلپوشهاي متقارن كه مزين به قاببنديهاي زيباي گچ‌بري شده‌ايست انجام پذيرفته است. همچنين براي تعديل دما و رطوبت و تامين نور و روشنايي و بخشهايي از بدنه اين فيلپوشها نورگيرهايي جا گرفته‌اند. در داخل بقعه و زير گنبد، در چهار گوشه، چهار ترنبه زده شده و طح چهار ضلعي به هشت ضلعي تبديل گشته است. در طاقنماهاي ميان هر دو ترنبه نور گيري جا سازي شده است. بر فراز بقعه،  گنبدي مخروطي شكل بر پا شده كه به زيبايي اين مجموعه افزوده است. بنا، از آثار قرن نهم شناخته شده و مدفن سه تن از مشايخ صوفيه به نامهاي (( شيخ ابو بكر محمد بن عبد الله بن حارث ابهري))، (( پير احمد معروف به زهر نوش)) و (( شيخ شهاب الدين ابهر، استاد شاه طهماسب صفوي)) است. اما در خصوص اينكه اين بناي آرامگاهي متعلق به چه دوران و چه كسي مي‌باشد اتفاق نظري ميان صاحب‌نظران وجود ندارد,در كتاب تاريخ ابهر تاليف آقاي فخيمي با بيان و ذكر دلايلي در صفحات 236 و 235 از اين اثر تاريخي بنام بقعه عبدالله‌ بن طاهر بن حارث طائي ملقب به ابوبكر ابهري معلق به قرن چهارم هجري‌قمري نام برده شده است.
اين بنا بشماره 981/1/7/53 در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده است.

.

مقبره قيدار نبي
بناي آرامگاهي قيدار نبي در جنوب غربي شهرستان قيدار (خدابنده) و در دامنه ارتفاعات با  همين نام قرار دارد این بنا متعلق به قيداربن اسماعيل بن ابراهيم (عليه السلام) از پيامبران است، اين مسئله با استشهاد 65 نفر ز علماي طراز اول مورد تأييد قرار گرفته و بدين ترتيب شايعه اختصاص بنا به قبر بلغارخاتون زن غازان خان مغول مردود شده است. در كتاب منهاج البرا عه تأليف ميرزا حبيب الله هاشمي خويي شجره نامه حضرت بدين شرح ذكر شده است. «محمد بن عبدالله(ص) بن عبدالمطلب و اسمه پيبه بن هاشم واسمه عمروبن عبدالمناف واسمه   شيبه بن هاشم واسمه عمروبن عبدالمناف واسمه المغيره بن قصي واسمه زيدبن كلاب بن مره بن كعب بن لوي بن غالب بن فهربن مالك بن النصر و هو قريش بن كنانه بن جزيمه بن مدركه بن الياس بن مفربن نزاربن معبدبن عدنان بن اود بن ليسع بن الهميسع بن سلامان بن بنت بن حمل بن قيدار بن اسماعيل بن ابراهيم (عليه السلام) بن تاريخ بن ناخور بن ساروع بن آدم (عليه السلام).
همچنين در كتاب جلاء اليون تأليف محمد باقر مجلسي نيز بر همين منوال شجره قيدار نبي را به ابراهيم و آدم عليه السلام نسبت داده است.
كتيبه ها و  شيوه هاي تزئيني بنا گوياي آن است كه سازه‌هاي معماري آن بايستي در دورانهاي مختلفي انجام پذيرفته باشد، از جمله قديمي‌ترين كتيبه برجاي مانده در ضلع جنوبي صحن گنبددار  به تاريخ 719 هجري قمري كه به تجديد ساخت آرمگاه توسط بلغان خاتون همسر غازان خان ششمين سلطان ايلخاني اشاره مي‌كند و كتيبه أي ديگر در همان صحن كه به شرح انجام تعميرات بنا توسط تيمورخان  به سال 751 هجري قمري مي‌پردازد.
آرامگاه قيدار نبي با ميانسراي مطبق داراي گنبد ناقوسي شكلي است  با كاربندي زيبا كه در سطوح داخلي مزين به نگاره‌هاي گياهي و جانوري گچ‌بري شده‌اي مي باشد.
اين بناي آرامگاهي  به شماره  321  در فهرست آثار ملي  به ثبت رسيده است.

.

مقبره قیدار نبی

مقبره قیدار نبی

.

شیخ براق بابا

شیخ براق بابا از بزرگان مسلک مولویه و خاصان دربار سلطان محمد خدابنده (الجایتو) بوده است. مقبره شیخ براق در جنوب باختری محوطه تاریخی سلطانیه قرار گرفته و در گویش مردم این منطقه کچه بورک (کلاه نمدی) نامیده می شود. قدمت این مقبره به دوره ایلخانان مغول می رسد و بنای آن از نوع مقابر برجی هشت ضلعی است که در بخشی از آن خانقاه نیز به چشم می خورد.

.

شیخ یراق بابا

شیخ یراق بابا

.

بازار زنجان

مجموعه تاريخي بازار زنجان در قلب بافت قديمي كه روزگاري مشرف به دروازه قلتوق، دروازه جنوبي شهر بودقرار دارد، اين بازار كه طويلترين بازار ايران مي باشد از سوي غرب و شرق گسترده شده بدين لحاظ بازار پائين و بازاربالا تقسيم و نامگذاري شده است. طبق اسناد و متون تاريخي ساخت آن در سال 1205هجري قمري در دوران حكومت آقامحمد خان قاجار آغاز و به سال 1213هجري قمري مقارن حكومت فتحعلي شاه قاجار پايان پذيرفته است. و در دوره هاي بعد نيز به بناي آن افزوده شد از جمله ساخت چندين سرا، مسجد، گرمابه و… مجموعه بازار بالا مشتمل بربازار قيصريه، بازار بزازها، حجت الاسلام، امامزاده و عبد العلي بيك است . اين مجموعه از نظر توليد و عرضه كالا و خدمات جنبي وابسته، بسيار غني و مهمترين مركزاقتصادي و تجاري شهر محسوب مي شده است. بازار زنجان از نظر توليد و نوع فعاليتبه هشت راسته تقسيم مي شود از جمله راسته زرگرها ، كفاشها ، بزازها ، سراجها ازكاروانسراهاي جالب اين مجموعه كه نقش مؤثري در عرضة كالاها ايفا نموده، سرا ياكاروانسراي حاج علي قلي و سراي حاج كربلايي علي را مي توان نام برد احتمالاًدر سال 1300 ه.ق تكميل شده است. گستردگي جغرافيايي بازار از يك سو و تنوع راسته ها، تعدد سراها و كاوانسراهاي درون شهري در راسته هاي فرعي كه هركدام به نامي و به فعاليتي خاص اختصاص يافته از سوي ديگر، همچنين وجود مساجد فراوان گوياي پويايي اين مجموعه فرهنگي، اقتصادي، تاريخي و هنري در طول زمان و به فراخور اوضاع و شرايط حاكم بوده .خصوصا از نقطه نظر بكاربردن تكنيك هاي معماري و سبكها وشيوه هاي تزئيني دوران قاجار كه در راسته ها ،حجره ها ،چهار سوقها ، مساجد، سراها و كاروانسراهايدرون شهري،گرمابه ها به زيباترين شكل و شيوهای اجرا شده است. از جمله كاربرد انواعطاق و قوسهاي هلالي، جناغي و ضربي، گهواره أي خاصه در راسته هاي اصلي و فرعي مزين به آجرچينيهايي با طرحهاي مختلف هندسي، خفته و راسته، حصيري و بكارگيري تكنيك آجر وكاشي، و كاشيكاري به رنگها و طرحهاي قاجاري درسطوح خارجي و داخلي بنا ها، طاقنماها، طاق و قوسهاو همچنين ستون نماهاي گلداني در مساجد و سراها قابل ذكر مي باشدكه اوج اين سبك هاي معماري و شيوه ها و نو آوريها ي تزئيني در اجزا و اركان مساجدخاصه مسجد جامع به ظهور رسيده و اين مجموعه را در طول تاريخ خود تبديل به يكي ازيادمانهاي ارزشمند و زيباي هنري و معماري دوران قاجار ساخته اين مجموعه در فهرست آثار ملي كشور به شماره 444/1/14/6/1374 به ثبت رسيده است.

.

بازار زنجان

بازار زنجان

.

حمام ها

از آثار ديگري كه از نظر معماري داراي ارزش و اعتبار مي باشد، حمام هاي قديمي اند كه اساساً به لحاظ رعايت، دو عامل تعيين كننده پايين تر از كف معابر در محلات ساخته شده اند. عامل نخستين سوار شدن آب مورد نياز به سيستم آبرساني گرمابه و ديگري گرم بودن فضاي حمام در زمستانهاي سرد منطقه، مدنظر بوده است. طرح و پلان گرمابه ها تقريباً يكسان اجرا شده و درب ورودي آنها عموماً از معابر داراي زاويه 90 درجه است. بدين ترتيب امكان هرگونه ديد مستقيم را از معابر به لحاظ رعايت موازين شرعي سلب مي نمايد. زاويه سوم به يك هشتي در دار منتهي مي شود كه اين هشتي هم از نظر حفاظت ديد و هم نظر ايجاد تعادل در هواي ورود و خروج نقش اساسي را ايفا نموده است. پس از هشتي محوطه رختكن در طرحهاي مختلف هندسي با سقف گنبد دار قرار گرفته و در وسط آن حوض و در اطراف سكوهاي نشيمن جهت لباس پوشيدن و كندن در نظر گرفته شده است. فاصله فضاي رختكن و قسمت اصلي استحمام را دالان اشغال نموده و سرويسهاي بهداشتي و نظافت در آن جاي گرفته است. وجود اين فضا از نظر مسائل سنتي و ايجاد تعادل هواي گرم داخل گرمابه و فضاي رختكن امري لازم و ضروري به نظر مي رسد كه معماران زنجاني با فكر خلاق خود در ايجاد آن توفيق يافته اند. فضاي چهارم از ورودي، قسمت استحمام گرمابه را تشكيل داده كه شامل يك شاه نشين و دو الي سه باب خلوت نشين و يك خزينه مي باشد. از نظر عملكرد اين فضاها در قسمت شاه نشين كه اندكي بلندتر از فضاي گرمابه است، جهت متمولين، كه از كارگران گرمابه جهت استحمام استفاده مي شده، اختصاص دارد. فضاي خلوت نشين به مردم عادي كه خود استحمام مي نموده اند تعبيه شده است. نوع سقف در فضاي اصلي و شاه نشين بصورت گنبد و در فضاي خلوت نشين ها از طاق استفاده شده است كه نوع آن عموماً از قوسهاي خوزي است. تأسيسات جانبي گرمابه هاي قديمي عبارتند از آتش خانه يا تن، انبار آب گرم، آب سرد و غيره كه فاقد ارزش معماري است. عموماً گرمابه ها از آجر، سنگ و ملاط ساروج ساخته شده و داراي استحكام و مقاومت لازم در مسايل ايستايي است.

گرمابه حاج داداش: گرمابه حاج داداش که هم اکنون به عنوان چایخانه سنتی از آن استفاده می شود، در بازار پایین شهر زنجان جای گرفته و در دوره قاجاريه ساخته شده است. فضای اصلی این گرمابه شامل هشتی، بینه، میان در، گرمخانه و خلوتی است. زیباترین قسمت این گرمابه فضای بینه آن است كه در آن طاق اصلی بر روی چهار ستون سنگی با سرستون های مکعبی و بدنه مارپیچی قرار گرفته است. دسترسی به این بنا از سوی بازار و از کوچه سید لر که حسینیه اعظم در آن قرار گرفته، امکان پذیر است.

گرمابه میر بها: گرمابه میر بها از بناهای دوره قاجاریه است که در راسته بازار پایین، در بخش قدیمی شهر زنجان قرار گرفته و كاملاً از سبک معماری دوره قاجار تبعیت كرده است.

گرمابه قیصریه: گرمابه قیصریه از بناهای دوره قاجار است که در داخل شهر زنجان در بازار قیصریه قرار گرفته است.

حمام سالار: حمام سالار که در محوطه ارگ سلطنتی قرار گرفته در دوره قاجاریه و توسط سیف علی خان کلانتر ساخته شده و در دوره پهلوی به نام حمام سالار مشهور شده است. هم اکنون این حمام در حال آماده سازی برای احداث سفره خانه سنتی در محوطه ارگ می باشد.

بنای رختشویخانه: این بنا در داخل شهر زنجان واقع شده و بنای نسبتاً وسیعی است که جهت شستشوی لباس توسط عموم مورد استفاده قرار می گرفته است. این بنا به دستور مرحوم عل اکبر توفیقی شهردار وقت زنجان حدود هفت دهه پیش احداث گردیده است و هم اکنون بعنوان موزه مردم شناسی مورد بازدید گردشگران داخلی و خارجی قرار می گیرد.

حمام سینا: حمام سینا نیز یکی دیگر از حمام های تاریخی است که در شهر زنجان واقع شده است.

حمام حسينيه اعظم:

مسجد و گرمابه حسينيه اعظم در جنوبي‌ترين بخش بافت قديمي شهر زنجان، در محله‌اي معروف به «سيدلر» كه سابق مشرف به دروازه جنوبي (دروازه قلتوق) بود، قرار دارد. در كتيبه‌اي كه بر پيشاني فضاي ورودي بنا به خط نستعليق حجاري شده، آمده است اين بنا به سال 1292 هـ .ق توسط «مير هدايت الله ملك‌التجار» از متمكنين دوره ناصرالدين شاه قاجار مرمت شده است. اين گرمابه شامل فضاهاي سربينه، بينه، ميان‌در، گرمخانه، خلوتي و خزينه است. بزرگي و وسعت اين فضاها به نوعي نشان دهنده پويايي و اهميت بنا در زمان برپايي آن است.

حمام يان يان خرم‌دره:
واژه «يان يان» در زبان تركي فعل امر از مصدر «يانماق» به معناي سوختن است. بناي تاريخي حمام يان يان از آثار دوران قاجار است. اين بنا در زمان برپايي در منتهي‌اليه شمال شهر خرم‌دره، در ساحل رودخانه ابهر چاي (ابهررود) قرار داشت. امروزه با گسترش شهر، اين بنا به سمت جاده ترانزيت و در مركز شهر واقع شده است. نزديكي اين حمام به رودخانه، احتمالاً به منظور دفع فاضلاب و يا استفاده از آب آن بوده است.
نقشه حمام داراي كليه عناصر و اجزاي مورد لزوم در حمام است. ورودي بنا پس از عبور از دوازده پله، به فضايي با عملكرد هشتي متنهي مي‌شود و از آن به سربينه راه مي‌يابد. سربينه فضايي هشت ضلعي است و در اضلاع آن فضاهاي كوچك و بزرگي جهت استقرار ملزومات، تجهيزات و لباس مراجعه كنندگان تعبيه شده است. در سمت شمال شرقي آن اتاق نسبتاً كوچكي ديده مي‌شود كه احتمالاً محل لباس و ملزومات اشخاص بخصوص چون متمولين و بزرگان سياسي ـ مذهبي شهر بوده است. فضاي سرويس‌هاي بهداشتي در سمت شمالي حمام و در حد فاصل رختكن و محل استحمام تعبيه شده است. در حد فاصل اين دو فضا، راهروي باريكي به عرض 10/1 متر و به طول 30/5 متر ديده مي‌شود. اين فضا مانع از افت حرارت در محل استحمام است. چهارمين فضاي اين بنا، عنصر اصلي گرمابه و محل استحمام است. اين فضا مانند فضاي سربينه، هشت ضلعي غير منتظم است و طول اضلاع بزرگ آن 40/5 متر و طول اضلاع كوچك آن 15/1 متر است. در سه ضلع آن فضاهايي جهت شستشو و استحمام تعبيه شده است. اين محل مخصوص كساني بوده كه براي شستشو خود از كارگران حمام استفاده مي‌كردند. در ضلع شمال غربي، فضايي موسوم به خلوتي قرار دارد. در ضلع جنوب شرقي حمام، محل مخصوص نظافت و در ضلع غربي آن خزينه آب‌ گرم قرار دارد. مصالح تشكيل دهنده بنا، لاشه سنگ و ملات آن گل و آهك است و براي عايق‌كاري سطوح داخلي آن از ساروج استفاده شده است. قوس‌هاي مجموعه عموماً از نوع پنج و هفت كند و قوس‌هاي سه بخشي، اما داراي اشكال هندسي است.

.

 تپه ها

مرد نمكي زنجان: در زمستان سال 1372 ش، معدن‌كاران نمك به هنگام خاك‌برداري و استخراج نمك از اين معدن با نيم‌ تنه يك جسد با ريش و موي بلند مواجه مي‌شوند. پس از مطلع شدن ميراث فرهنگي استان زنجان، كاوش منطقه از تاريخ ششم بهمن ماه همان سال آغاز و منجر به كشف يك ساق پا درون چكمه چرمي، سه قبضه چاقو، شلوارك، شئيء نقره‌اي به نام گوش پاك كن، قلاب سنگ، تكه‌هاي طناب چرمي، سنگ ساب، گردو، تكه‌هاي سفال و چند تكه پارچه منقوش و خرده‌هاي استخوان شد. بررسي باستان‌شناسي معدن نشان داد كه اين محل در دوران باستان مورد استفاده و استخراج قرار داشته و تونل‌هاي متعددي در داخل آن كنده شده است. يكي از اين تونل‌هاي نمك كه حدود چهل و پنج متر طول داشت، از سمت جنوب غربي به طرف شمال شرقي حفر شده و دهانة آن به طرف داخل كم‌تر شده بود. احتمالاً در اواسط همين تونل جسد مكشوفه مدفون بوده است. بررسي‌هاي اوليه باستان‌شناسي و مقايسه‌هاي تطبيقي بين آرايش مو و پوشش در دوران‌هاي مختلف تاريخ، جسد مكشوفه «مرد نمكي» را به قرن هشتم ق.م و اقوام سكايي نسبت مي‌داد. اما پس از بررسي‌هاي دقيق و انجام ساليابي كربن 14 روي نمونه‌هاي مختلف استخوان و پارچه قدمت اين مجموعه هزار و هفت‌صد سال پيش تعيين شد. مشخصات ظاهري يعني نوع پوشش و وجود گوشوارة طلا در گوش سمت چپ و ابزار همراه مرد نمكي، او را يك فرد عادي يا يك كارگر معدن معرفي نمي‌كند. داشتن موهاي بلند و مجعد، آويختن گوشواره، داشتن ريش‌هاي بلند كه گاه با جواهرات تزيين مي‌شد،  از خصوصيات مردهاي دورة ساساني است. يك نوع از كفش‌هاي اين دوره نيز موزه يا چكمه‌هاي مخصوص سواركاري كه ساق آن‌ها در قسمت بالا بزرگ‌تر مي‌شد، است. با چشم‌پوشي از جزييات و تفاوت‌هاي كم اهميت، مشخصات فوق با مرد نمكي مطابقت دارد. نظر به اهميت ويژه اين كشف كه توجه جهانيان را به اين امر معطوف داشت و به لحاظ حفظ اين مجموعه ارزشمند در فضايي مناسب و انجام مطالعات و بررسي‌هاي لازم، در حال حاضر اين مجموعه در موزه ايران باستان نگهداري مي‌شود و روزانه مورد بازديد علاقمندان كثيري است.

.

مردان نمکی

مردان نمکی

.

تپه قلعه ابهر (تل دارا)
اين اثر تاريخي كه به عنوان خاستگاه اوليه شهر ابهر و به تپه قلعه شهرت دارد، در ساحل راست ابهررود و در حد شرقي شهر فعلي قرار دارد. اين محل يكي از قديمي‌ترين استقرارهاي انساني در منطقه به شمار مي‌رود و حداقل از هزاره چهارم ق.م به طور مداوم مورد استفاده و سكونت قرار گرفته است. از آثار و بقاياي زيستي و مشخص آن سفال‌هاي قرمز رنگ منقوش به نقوش هندسي سياه رنگ است.

معدن نمك چهرآباد
اين معدن در يك كيلومتري جنوب روستاي «حمزه لو»، در زير تپه‌هاي مشرف به رودخانه مهرآباد، قرار دارد.

تپه صايين قلعه: تپه تاريخی صايين قلعه، به هزاره اول پیش از میلاد تعلق دارد با وسعت 40×60 و ارتفاع چهار متر، در داخل محوطه امام ‌زاده يحيی (ع) قرار گرفته است. گمانه های موجود حاكی از این است که وسعت این تپه تاریخی بیش تر از تپه امروزی بوده است. قبرهای موجود در محوطه از زیست انسان ها در اين تپه و در سه دوره مشخص در این تپه حکایت دارد. آثار کشف شده از این تپه بر استقرار انسان ها در هزاره اول قبل از میلاد، قرن هشتم هجری قمری و آثار مربوط به دوره های جدید تر اسلامی گواهی می دهند.

محوطه تاريخی تپه قلعه: محوطه تاريخی تپه قلعه در روستای قلعه در سه كيلومتری شمال باختری سلطانيه، در قسمت جنوب باختری چمن سلطانيه، به ابعاد 140×70 متر و به ارتفاع 15 متر قرار گرفته است. اين تپه از نظر آثار باستانی بسیار غنی بوده و براساس مطالعات انجام شده روی سه لايه‌ از اين تپه، نتايج خوبی به دست آمده است. در لايه های زيرين قلعه تپه، سفال‌ هايی با نقش داغدار ديده شده كه به وفور در لايه‌های پايين و اطراف تپه پراكنده شده‌ و انتساب نخستين لايه تمدنی آن را به اواخر هزاره دوم قبل از ميلاد تاييد مى كنند. فراوانی ظروف معروف سلطان آبادی و سفال‌های مشخصه سلطانيه با لعاب فيروزه‌ای و نقش مشكى در لايه دوم، تعلق آن را به دوران ايلخانی قطعی كرده است. لايه سوم تپه قلعه نيز به بقايای قصر معروف فتحعلی شاه قاجار تعلق دارد . پژوهشگران و باستانشناسان، تپه قلعه سلطانيه را بقايای قصر سوگلی فتحعلی شاه قاجار می دانند.

تپه نور: تپه تاريخی نور كه قدمت آن به هزاره اول و دوم قبل از ميلاد می رسد، در قسمت جنوبی چمن سلطانيه به ابعاد 150×150 و به ارتفاع 17 متر قرار گرفته است . اين تپه در انتهای محله دارالشفاء واقع شده و در حفاری‌های انجام گرفته، دو دوره ساختمانی مشخص، را نشان می دهد . يكی از اين دوران اواخر هزاره اول و اوايل هزاره دوم پيش از ميلاد و ديگری دوره ايلخانی است. پلان و عناصر معماری به دست آمده از لايه های بالايی تراين تپه ، انتساب آن را به دوره ايلخانی محرز می كند. لايه نخستين اين محوطه تاريخی با توجه به پراكندگی سفال‌های خاكستری تيره و مطالعه يك قبرستان پيش از تاريخ كه در يک كيلومتری آن واقع شده است، تمدن ساكنان اين تپه را در رديف تمدن‌های اواخر هزاره اول و اوايل هزاره دوم قبل از ميلاد قرار مى‌دهد.

منجيق تپه: منجيق تپه در روستای نيماور قرار گرفته و قدمت آن به هزاره اول قبل از ميلاد می رسد.

محوطه تاريخی تپه يونجه: محوطه تاريخی تپه يونجه زار به هزاره دوم پيش از ميلاد نسبت داده می شود . اين تپه در نزديكی روستای دهجلال و به فاصله هفت كيلومتری جنوب سلطانيه در سمت چپ جاده سلطانيه – خدابنده قرار گرفته است.

مراد تپه: مراد تپه در روستای يوسف آباد از توابع شهرستان ابهر قرار گرفته است و پيشينه آن به قرون ششم و هفتم هجری قمری مربوط می رسد. این تپه توسط سازمان ملی میراث فرهنگی و با شماره 1132 به ثبت تاريخی رسيده است.

تپه ديزج آباد: تپه ديزج آباد كه به هزاره دوم پيش از ميلاد نسبت داده می شود، در نزديكی روستای ديزج آباد و به فاصله 10 كيلومتری باختر سلطانيه در سمت راست جاده ترانزيتی زنجان – تهران واقع شده است. ظروف مختلف به دست آمده از این منطقه سفال‌های نخودی و خاكستری رنگ، ظروف با لبه‌های صاف، لوله‌های بلند و كاسه‌های دسته ‌دار که مورد مطالعه پژوهشگران قرار گرفته اند، نسبت این محوطه را با هزاره دوم قبل از میلاد ثابت می كنند.

تپه های پيوسته ابهر: تپه های پيوسته دو تپه بزرگ و کوچک هستند که در فاصله 150 متری از يکديگر در چمن سلطانيه و به فاصله سه كيلومتری شمال باختری گنبد سلطانيه در طرف راست جاده ترانزيتی زنجان – تهران قرار گرفته اند و درحد فاصل آن ها آثار سطحی به وضوح قابل تشخيص است . تپه بزرگ تر دارای ابعاد 100×100 متر و ارتفاع 4 متر و تپه كوچک تر دارای ابعاد  57× 62 متر و ارتفاع 5/1 متر واقع شده است . آثار به دست آمده از این تپه ها بر وجود تمدنی ناشناخته در منطقه گواهی می دهند.

سنبل آباد: در فاصله هفت کيلومتری شمال باختری گنبد سلطانيه و در روستای سنبل آباد در داخل چمن سلطانيه، تپه ای به وسعت 75×60 و ارتفاع 8 متر قرار گرفته است كه مطالعه و مقايسه سفال‌های پراكنده آن قدمت تپه را تا اوايل قرن های اوليه ميلادی و دوران تيموریان نشان می‌دهد. به عبارت ديگر در اين تپه تمدنی حدوداً 800 ساله قابل تعقيب و شناسايی است.

تپه های سعيد آباد: تپه های سعيد آباد (كرسف) در جنوب باختری سلطانيه واقع شده و دارای ارزش های باستان شناسی هستند.

علمدار تپه: علمدار تپه، تپه كوچكی است که در قسمت شمال باختری امامزاده زيدالكبير ابهر قرار گرفته و مردم محلی اعتقادات خاصی نسبت به آن دارند و آن را مقدس می دانند . گفته می شود که مردم محلی هنگام دچار شدن به تب و لرز مدتی بر روی اين تپه می خوابند و عقيده دارند كه تب آن ها قطع خواهد شد و بهبودی حاصل خواهند کرد.

.

نگاره‌هاي سنگي وير (داش كسن)
معبد صخره‌اي داش كسن ـ به معناي سنگ تراشيده يا بريده سنگ ـ در جنوب شرقي روستاي «وير» در سينه‌كش ارتفاعات محلي سلطانيه قرار دارد. در اين معبد علاوه بر استفاده از فن‌آوري پيش‌رفته زمان كه پيامد رشد و تكامل فن سنگ‌تراشي با ابزار فلزي است، انتخاب مناسب‌ترين نقطه نسبت به نقاط همجوار، نمودار توجه و آشنايي كامل سازندگان آن با دانش زمين‌شناسي و معدن‌شناسي است. به نظر مي‌آيد هنرمندان خلاق معبد صخره‌اي، در خلق حجاري‌ها و كنده‌كاري‌هاي زيبا كه در غرب و شرق اين نيايشگاه گسترده شده است، علاوه بر مهارت در شيوه سنگ‌تراشي، از پاره‌اي اصول پيكرتراشي نيز الهام گرفته‌اند. ظهور و پيدايش اين معبد صخره‌اي را مي‌توان با توجه به شكل معماري چليپايي آن و وجود فضاهايي مانند مهرابه‌هاي مهرپرستان، متعلق به سده‌هاي اول و دوم ميلادي دانست. هر جند شيوة پرداخت نقوش آن متأثر از اوضاع اجتماعي ايران در سدة هشتم هـ .ق است. نقوش حجاري شده اژدها، طرح‌هاي گياهي، رديفي از بن‌نگاره‌ها بر روي گلدان‌هايي در دو سوي طاق هلالي ـ در دهه‌ها و سده‌هاي بعد اين شيوه تزييني را بر گرداگرد ايوان‌هاي مساجد مي‌بينيم. همراه با محرابي‌هايي با تزيينات مقرنسي، آميزه‌اي از هنر ايران و چين را با مفهوم و محتوايي ديگر به نمايش گذاشته است. اژدها در هنر و انديشه ايراني نماد ظلم، ستم و پليدي است و با نفوذ قوم فاتح هم‌چون محافظ هميشه بيدار كه نشان از ارزاني، خير، بركت، دولت و سلطنت دارد، در هنر ايران جاي مي‌گيرد.

.

معبد داش کسن

معبد داش کسن

.

آب انبارها

آب انبارهاي شهر زنجان از نظر معماري و نقشه به طور يكسان شامل يك الي دو فضاي مخصوص جمع شدن آب است. ته نشست گل ولاي در فضاي نخستين انجام مي‌گرفت و مخزن دوم، آب نسبتاً صاف و زلالي را در خود جاري مي‌ساخت. فضاي سوم كه محل برداشت آب بود، داراي يك پلة نسبتاً طويل بود و عموماً «قرخ اياق» (چهل پله‌) ناميده مي‌شد. اين آب انبارها با عناصري نظير لاشه سنگ، آجر و ملات ساروج با استحكام هر چه بيشتر ساخته شده‌اند. فلكة خروجي آب به لحاظ عبور آب صاف شده، عموماً اندكي بالاتر از كف آب انبار تعبيه شده و غالباً داراي فاضلاب جهت لايروبي گل و لاي است. اين آب انبارها تا قبل از لوله‌كشي مورد استفاده اهالي شهر بوده است. شكل مخزن آب انبارها علي‌رغم مناطق كويري كه عمدتاً به صورت دايره‌اي است، به شكل چهارگوش مربع يا مستطيل است. پوشش سقف آن‌ها معمولاً با طاق آهنگ و طاق و تويزه صورت گرفته است. در همة آب انبارها مخزن همواره مجاور پاشير به چشم مي‌خورد. اكثر آب انبارها در اين منطقه به صورت بسيار ساده احداث شده است و فقط در سردرهاي به جاي مانده، حركاتي با آجر به شكل قوس در نما ديده مي‌شود. در اجراي اين بناها از روش قرقي يا ريخته‌اي استفاده شده و حجم جزرها و اندام‌ها قبل از خاك‌برداري كلي برداشته شده و سپس با شفته آهك پر شده است و اين كار به استحكام و دوام آن افزوده است. از خصوصيات قابل توجه ديگر مي‌توان احداث اين بناها را در مجاور مسجد محله كه بيشتر مردم به آساني به آن دسترسي داشتند، نام برد. در حال حاضر آب انبارهاي قابل دسترسي عبارتند از: آب انبار حاجي ميربهاءالدين واقع در خيابان امام، طبقه زيرين مسجد ميربهاءالدين، آب انبار مسجد يري پايين واقع در خيابان سعدي جنوبي، جنب مسجدي يري پايين، آب انبار مسجد يري بالا واقع در محلة يري بالا در محدودة مسجد، آب انبار رختشوي‌خانه واقع در ضلع شمالي بناي تاريخي رختشوي‌خانه، آب انبار حاجي لطف‌الله واقع در طبقة زيرين مسجد شيخ‌ علي در بازار پايين، آب انبار عباس‌قلي خان واقع در خيابان سعدي وسط، جنب مسجد عباس‌قلي خان، آب انبار حاجي مجيد در خيابان سعدي وسط، رو به روي مسجد عباس‌قلي خان و آب انبار سقالر واقع در مجلة سقالر در خيابان فرودسي، جنب مسجد سقالر.

.

آب انبار رختشوي‌خانه
در محلة عباس‌قلي خان و فضايي موسوم به بابا جامال چوقوري «گودال بابا جمال» بناي عظيمي با عملكرد دو گانه قرار دارد. قسمت اصلي آن رختشوي‌خانه (محل شستشوي لباس) و قسمت دوم آن آب انبار شهر بوده است. آب انبار اين رختشوي‌خانه در سال 1307 ش توسط مرحوم علي اكبر توفيقي (رئيس بلدية شهر) ساخته شد. معمار اين مجموعه برادران اكبر بنا و استاد اسماعيل بودند كه مدت پانزده ماه به ساخت اين مجموعه اشتغال داشتند. آب مجموعة رختشوي‌خانه توسط قناب حاجي ميربهاءالدين تامين مي‌شد. اجراي مخزن به روش قرقي و آب‌بندي آن با ملات ساروج تا ارتفاع دو متر در ديواره‌ها و كف انجام شده است. در منتهي‌اليه طاق‌ها و ديوار سمت جنوبي، پنجره‌اي به منظور تبادل هوا ايجاد شده كه در نوع خود قابل توجه است. مخزن آب انبار در بازسازي‌هاي اخير اين مجموعه، به نمايشگاه تغيير كاربري داده است.

.

رختشویخانه

رختشویخانه

.

 آب انبار حاجي ميربهاء الدين
اين آب انبار در محدودة ضلع شمالي محله بازار و در زير مسجد حاجي ميربهاء الدين قرار دارد. نام اين آب انبار از باني آن گرفته شده است. ايشان يكي از تجار دورة ناصرالدين شاه قاجار بود و بناها و آثار متعددي مانند پل ميربهاء الدين در رودخانه قزل اوزن، قنات ميربهاء الدين ، حمام و … از وي به يادگار مانده است. حدود يك چهارم مجموعة آب انبار و مسجد حاجي مير بهاءالدين در جريان احداث خيابان امام تخريب شده است. اين آب انبار از قناتي كه سازندة آن ايجاد نمود، از سمت شمال تأمين مي‌شد. روش اجراي آن به روش ريخته‌اي (قرقي) بود و حجم جرزها قبل از خاك‌برداري عمومي برداشته و شفته آهك ريخته شده است. سقف اين فضا با استفاده از طاق و تويزه‌ها مسقف شده است. كف و ديوارها به جهت آب‌بندي تا ارتفاع دو متر با ملات ساروج اندود شده است.

آب انبار مسجد يري پايين

اين آب انبار در فضاي مجاور اين مسجد و در منتهي‌اليه سمت جنوب شرقي شهر قديم (داخل قلعه) قرار دارد. اين آب انبار به شكل مستطيل و در فضايي به مساحت حدود بيست و چهار متر مربع ساخته شده است. تاريخ احداث اين آب انبار مشخص نيست، اما هم‌جواري آن با مسجد و شباهت معماري اين دو عنصر، بازگو كننده هم‌زماني اين دو بنا است. به استناد كتيبه مسجد، احداث مسجد يري پايين در سال 1300 ش صورت گرفته است. آب اين آب انبار به وسيلة جوي‌هاي سطح الارضي و با استفاده از آب قنات «قيز قيد» تأمين مي‌شد. مصالح به كار رفته در اين بنا آجر و ملات ماسه آهك است و سقف آن با قوس خوزي (رومي) مسقف شده است. اين آب انبار در سال‌هاي اخير به عنوان موتورخانه در اختيار مسجد قرار داده شده است.

آب انبار مسجد يري بالا
اين آب انبار در جنب مسجد و محله‌اي موسوم به همين نام قرار دارد. آب انبار و حجرات مسجد به صورت مجموعه‌اي احداث شده‌اند. با توجه به معماري آب انبار و هم‌زماني احداث آن با مسجد چنين استنباط مي‌شود كه اين آب انبار حدود سال 1285 ش ساخته شده و باني آن شخصي به نام «آقا شيخ حسين جوقيني» بوده است كه با همكاري و همياري اهل محل اقدام به ساخت اين بنا كرد. آب اين آب انبار از قنات قيز قيد تأمين مي‌شد و از طريق جو‌ي‌هاي سطح الارضي، پس از گذشتن از محله‌هاي «داوود قلي» و «عباس‌قلي خان» اين آب انبار را پر مي‌كرد. با توجه به ارتفاع دو متري ساروج، مي‌توان گفت گنجايش مخزن اين آب انبار حدود  186 متر مكعب است.

آب انبار حاجي لطف الله
اين آب انبار در منتهي‌اليه غربي محله بازار و در جنب مسجد شيخ علي قرار دارد. به استناد كتيبة موجود در اين محل، احداث بنا به همت مرحوم حاجي لطف الله نامي اتفاق افتاده و تاريخ آن متعلق به سال 1315 هـ .ق است. كتيبة آب انبار به خط نستعليق به اين مضمون بر روي سنگ حك شده است: «مرحوم حاجي لطف الله به تاريخ 1315 هـ .ق» آب اين آب انبار از طريق قنات «حاجي يوسف» تأمين مي‌شد. مخزن اين آب انبار هم به روش ريخته‌اي اجرا شده و آب‌بندي آن با ملات ساروج است.

آب انبار عباس‌قلي خان
اين آب انبار دركنار مسجدي به همين نام قرار دارد. در كتيبة موجود در مدخل آب انبار آمده است: ” باني اين آب انبار في سبيل‌الله جناب آقا ميرزا حسن خان و جناب ابراهيم خان سالار در احسان والد مرحوم حاجي ميرزا يحيي و برادرشان حاجي حسين خان مرحوم في غرة رمضان 1331 هـ .ق. آب اين آب انبار با جوي‌هاي سطح الارضي از آب قنات «حاجي ميربهاء الدين» تأمين مي‌شد. ورودي آب به مخزن از سمت غربي و برداشت آن از سمت شرقي است. سر در پاشير اندكي از كوچه عقب‌تر و قوس خوزي زينت بخش آن است.

.

غارها

غار كتله خور
غار كتله خور در اصطلاح محلي معروف به كل هور خور يكي از زيباترين غارهاي جهان است و در يكصد و چهل كيلومتري جنوب غربي زنجان، در جنوب روستاي گرماب از توابع شهرستان خدابنده قرار دارد. دسترسي به اين غار از طريق دو جادة زنجان ـ سلطانيه و زنجان ـ بيجار ميسر است. نام اين غار برگرفته از يك واژه فارسي باستان و به معناي جايگاه خورشيد است. غار كتله خور در دامنة جنوبي كوه «ساقيزلو» كه بلندترين قلة آن در حدود دو هزار متر ارتفاع دارد، واقع شده است. بلندي اين كوه در منتهي‌اليه شرقي آن كاهش مي‌يابد و در دماغه باريك به هشتصد متر مي‌رسد. دهانة غار شش تا هشت متر بالاتر از رودخانه قرار دارد. دهانة غار ابتدا به شكل طاق مثلثي و كوچكي بود كه در عمليات بعدي حاشيه‌هاي آن را تراشيده و در فلزي بلندي به ارتفاع 5/1 متر بر روي آن قرار داده‌اند. زيبايي اين غار بيشتر به علت بافت‌هاي كلسيتي از جمله استالاكتيت‌ها و استالاگميت‌هاي موجود در آن است كه بيشتر دركنار ديوارها، دهليزها و گذرگاه‌هاي آن ديده مي‌شوند. در تمام دهليزها و گذرگاه‌هاي اين غار قنديل‌هاي مخروطي رنگارنگ معلق از سقف و بلورهاي شيشه‌اي بسيار شفاف مشاهده مي‌شود. در گذرگاه‌هاي كم ارتفاع و تونل‌هاي فرعي بن بست كه راه به جايي ندارند، بلورهايي به شكل‌هاي گوناگون از كربنات‌هاي دانه‌اي ريز و سوزني، سقف و ديوارها را پوشانده‌اند و به طور پراكنده، در كف غار نيز ديده مي‌شوند. در گذرگاه‌هاي بزرگ نيز ريزش مداوم آب، شكل‌هاي بسيار زيبايي از توده‌هاي كلسيتي گل كلمي در رنگ‌هاي گوناگون پديد آورده است. در انتهاي يكي از دالان‌هاي طبقة اول، دهليز بزرگي ديده مي‌شود كه «تولكي اولن» يا «روباه كش» نام دارد. اين حيوان پاهايي بلند و دمي دراز و سري بزرگ دارد. اين غار به لحاظ تنوع پديده‌هاي شگفت اعماق زمين، از منحصر به فرد‌ترين غارهاي ايران است و در طبقات گسترده شده است و در صورتي كه هفت طبقه داشته باشد، متعلق به دوران دوم زمين‌شناسي است. عمر اين غار در آخرين بررسي‌ هفتاد ميليون سال تخمين زده شده است.

.

غار کتله خور

غار کتله خور

.

غار گُلجيك
اين غار در سي وپنج كيلومتري جنوب غربي شهرستان زنجان، در ارتفاعات مشرف به روستاي «حاج ارش» از توابع شهرستان زنجان قرار دارد و در حال حاضر راه سواره رو ندارد. اين غار عظيم كه به طور طبيعي از فرسايش سنگ‌هاي آهكي موجود در آن پديد آمده است، با داشتن آب و هواي مناسب، پناهگاه و مسكن انسان‌هاي دوران پيش از تاريخ بوده است. ابعاد اين غار 100*700 متر و ارتفاع تقريبي آن پنجاه متر است. درون غار آثاري از زندگي انسان‌هاي دورة «آشولين» تا «بردوستين» متعلق به شانزده تا سي هزار سال ق.م كشف شده است. اين آثار شامل ابزار، ادوات، تيغه‌هاي سنگي و استخوان حيوانات شكاري است. آن‌چه بيشتر از همه درخور بررسي و اهميت است، آثار معماري درون غار است كه نشان از محصور نمودن فضاهاي زيستي و تعيين حريم‌ها دارد و تعيين حدود مالكيت را در آن دوره نشان مي‌دهد.

غار خرمنه سر
غارخرمنه سر در روستاي «شاه نشين»، در بلنداي كوه خرمنه سر كه هزار و ششصد متر ارتفاع دارد، قرار دارد و به غار«‎ شانشين» نيز معروف است. سنگ‌هاي خارا و سنگ‌هاي سفيد آهكي به صورت ستون‌هاي استالاكتيت و آويزه‌هاي استالاگميت مانند چلچراغ‌هاي زيبا از سقف اين غار آويزان است و زيبايي خاصي به آن بخشيده است. در اين غار چاه‌هاي بسيار و دره‌هاي خطرناك و لغزنده‌اي وجود دارد و براي بازديد از آن حتماً بايد از وسايل غارنوردي و كوهنوردي بهره گرفت. با توجه به فضاهاي تالار مانند دهليزهاي زيبا و دخمه‌ها، اين غار احتمالاً از زيستگاه‌هاي انسان‌هاي نخستين بوده است. براي رسيدن به دهانة اين غار ابتدا بايد از بستر رودخانه‌اي كه از كوه‌هاي شمالي شانشين سرچشمه مي‌گيرد، گذشت و از ميان درختان سر سبز زيتون و انجير عبور كرد و به سوي ارتفاعات شمالي پيش رفت. در نزديكي قله كوه خرمنه سر، دهانة مشبك و پنجره مانند وسيع غار ديده مي‌شود. اين دهانه ربطي به غار اصلي ندارد. بالاي در غار حفرة بزرگ و تنور مانندي شبيه اتاق ـدر ميان حفره‌هاي كوچك احاطه شده است. بالا رفتن از ميان سنگ‌ها نياز به دقت و مهارت لازم دارد. درون اين اتاق‌ها، آثاري از زندگي انسان شامل ظرف‌هاي سفالي شكسته و پيه‌سوزهاي قديمي شكسته ديده مي‌شود. در حفره‌هاي اطراف خفاش‌ها و شب پره‌هاي بسياري لانه كرده‌اند. با ادامة راه‌پيمايي يك فضاي نسبتاً وسيع و سپس بركة آب صاف و زلالي پديدار مي‌شود.
در فاصلة پنجاه متري اين غار، سوراخي شبيه به دهانة چاه وجود دارد كه براي ورود به آن بايد به حالت خزيده و درازكش حركت كرد. به محض ورود به اين حفرة پر رمز و راز، زيبايي ديدني و پر از شگفتي در برابر چشمان حيرت زدة ديداركننده پديدار مي‌شود. پس از آن دهانة چاه بزرگ ديگري ديده مي شود كه انتهاي آن مشخص نيست و پيمودن آن نياز به مهارت ويژه دارد. بعد از خروج از اين چاه، دخمه‌اي قرار دارد. سپس تالار بزرگ به ابعاد 80*80 متر با سقفي بسيار بلند كه در زير كوه سر به فلك كشيده است، ديده مي‌شود. در كنار پايانة غار شعبة عميق و طولاني ديگري دهان مي‌گشايد. كف و سقف اين دهليز شباهت بسيار به بناي بازار‌هاي قديمي دارد و در چند نقطة آن در فاصله‌هاي بيست تا سي متري طاقچه‌هاي كوچكي با دست كنده شده است. در كف دهليز چاهي عميق و ظلماني دهان باز كرده است و به انتهاي دهليز منتهي مي شود. براي رسيدن به اين نقطه از غار بايد حداقل شش ساعت تلاش و راهپيمايي كرداست تا بتوان آخرين شاخة غار را كه محوطه‌اي وسيع و مملو از سنگ‌هاي معلق و بزرگ است. بر اساس مطالعات و بررسي‌هاي اوليه، اين غار در دو دوره، زيستگاه انسان بوده است در دورة نخست مردمان پيش از تاريخ و در دورة دوم مردمان سدة چهارم هـ .ق اين تاريخ به بررسي سفالينه‌ها و وسايل زندگي آنان كه در اتاق‌ها و دهليزها به دست آمده‌اند، متكي است. اين غار قديمي و تاريخي با قلعة شميران يا سميران كه امروزه به نام مجموعة تاريخي قاسم آباد معروف است و در ساحل راست رودخانة قزل اوزن قرار دارد، مرتبط است و به نظر مي رسد سركردگان حكومت كنگريان از اين غار به عنوان پناهگاهي امن در مقابله با فشارهاي سياسي حكومت بغداد استفاده مي‌كرده‌اند. از اين غار فقط كوهنوردان حرفه‌اي مي‌توانند ديدن كنند.

.

آبشارها

آبشار شارشار
يكي از جاذبه‌هاي طبيعي و زيباي شهر زنجان آبشار شارشار است كه در جوار روستاي «تهم »، در شمال شرقي زنجان قرار دارد. اين آبشار در ايام بهار و تابستان مورد توجه بازديدكنندگان است و از تفرجگاه‌هاي مهم شهر زنجان به شمار مي رود.

دودكش جن
سطح زمين همواره تحت تأثير عوامل و عناصر آب و هوايي و جوي قرار دارد و اين امر باعث تغييرات فيزيكي و شيميايي و ايجاد ساختارهاي جديد در روي زمين مي‌شود. يكي از اين ساختارهاي ژئومورفولوژيكي (تأثيرات هوا زدگي) در اين منطقه، «دودكش‌هاي جن» است كه به علت قرار گرفتن يك لاية كنگلومرايي (جوش سنگ) با سيمان آهكي مقاوم بر روي لايه‌هاي رسي مارني و آبرفتي، مقاومت كم‌ در برابر فرسايش، شيب تند منطقه و فرسايش شديد رودخانه‌ها و آبراهه‌هاي منتهي به رودخانه قزل اوزن، شكل گرفته است. ستون‌هاي موسوم به دودكش جن مرتفع‌تر از سطوح مجاور است و به لحاظ شكل، ارتفاع و قطر بسيار متنوع است. در دامنه‌هاي منتهي به رودخانة قزل اوزن در منطقه ماهنشان، تعداد متنابهي دودكش جن وجود دارد كه شماري از آن‌ها به طور كامل و برخي به صورت ناقص شكل گرفته‌اند. بلندترين و شاخص‌ترين آن‌ها دودكش جن معروف ماهنشان در كنار جاده زنجان ـ ماهنشان، نرسيده به روستاي ايلي بلاغ است‌. وجود كنگلومرايي در رأس آن، تناوب لايه‌هاي رسي و ماسه سنگ‌هاي سست در بدنه و قسمت‌هاي زيرين آن به سهولت قابل مشاهده است. اين اثر تاريخي ـ طبيعي يكي از ديدني‌هاي جالب اين منطقه محسوب مي‌شود.

.

دودکش جن

دودکش جن

 

.

.


مرکز دانلود جدیدترین ژورنال های روز دنیا

http://journal.zarhonar.ir
/wp-content/uploads/2014/11/Zarhonar-journal-main.jpg

.



ارسال نظر







ما را در گوگل محبوب کنید.